MALISHO YA ASILI NA YALIYOBORESHWA YA NG'OMBE

Uboreshaji na usimamizi wa malisho ya asili

Chakula kikuu cha ng’ombe ni nyasi na majani jamii ya mikunde ambayo haia madhara kwa afya ya mnya

 Malisho ya Asili

Malisho haya kwa kawaida hukua haraka na kupoteza viinilishe muhimu, kwa muda mfupi

baada ya mvua. Malisho ya asili huwa na viinilishe vinavyotosheleza mahitaji ya mifugo na

wakati wa kiangazi malisho huwa duni na yasiyotosheleza. Wakati malisho yanatosheleza

ng’ombe huwa na uzito wa kuridhisha tofauti na wakati wa kiangazi ambapo ng’ombe

hupungua uzito. Malisho ya asili ya jamii ya nyasi huwa na upungufu wa viinilishe hususani

protini. Mikunde ina tabia yakutopungua viinilishe haraka ikilinganishwa na nyasi.

Malisho yaliyoboreshwa

Malisho ya asili yanaweza kuboreshwa kwa kuongeza mimea aina ya mikunde, kuongeza

nyasi bora kwenye malisho, kuongeza samadi kwenye mbuga za malisho. Malisho

yaliyoboreshwa yana uwezo wa kuwafanya wanyama wakue haraka na kufikia uzito wa

kuchinjwa mapema.

Taratibu za kuboresha malisho/ Mambo ya kuzingatia

i. Uwezo wa kuvumilia hali ya hewa na mazingira yaliyopo

ii. Yawe yenye kuvumilia magonjwa na wadudu waharibifu

iii. Yawe yasiyozidiwa nguvu na magugu

iv. Yawe yenye kustahimili kuchungwa

Inafaa maeneo ya kuchungia/kulishia yatengwe na kugawanywa katika sehemu ambazo

nyasi zitaoteshwa na kukuzwa. Hatimaye nyasi hizo zichungwe kwa nyakati tofauti ili

kuepuka uharibifu na kuhakikisha kuwa nyasi zinatosheleza vipindi vyote vya mwaka.

Utaratibu huo utasaidia pia kupunguza uwezekano wa mifugo kuambukiza magonjwa.

 Uhifadhi wa malisho

Malisho hupatikana kwa wingi wakati wa masika, na wakati huo yana ubora unaotakiwa.

Wakati wa masika, mifugo hula malisho na kusaza ambapo wakati wa kiangazi malisho

huwa haba na virutubisho hupungua ili kuwa na uhakika na upatikanaji na chakula cha

kutosha na bora wakati wote, ni muhimu kuhifadhi malisho ya ziada katika kipindi hicho.

Njia za kuhifadhi malisho

Kuna njia kuu mbili za kuhifadhi malisho nazo ni;

i. Kuyakausha (Hei)

ii. Kuyavundika (Saileji)

 Kuyakausha (Hei)

Hei ni majani makavu ambayo yanaweza kulishwa wanyama yangali shambani au kuvunwa

na kufungwa kwenye marobota kisha kuhifadhiwa kwa matumizi ya baadae

Hatua ya kutayarisha

i. Vuna majani yanapoanza kutoa maua

ii. Yaanike na yageuze majani mara moja au mara mbili kwa siku ili yakauke vizuri

iii. Ukaushaji huchukua siku tatu hadi sita kutegemea aina ya majani au hali ya hewa

iv. Majani yakiisha kauka yafunge kwenye marobota

v. Yahifadhi marobota sehemu isiyoingiza mvua au unyevu

vi. Marobota ya majani makavu yanaweza kutengenezwa kwa mashine au kwa

kutumia makasha ya mbao.

vii. Mfugaji mdogo anashauriwa kutumia makasha ya mbao kwa kutengeneza

marobota hayo.

viii. Makasha ya mbao yanaweza kutengenezwa kwa kutumia vipimo vifuatavyo,urefu

sentimita 75, upana sentimita 45 na kina sentimita 35.

ix. Majani yaliyofungwa katika marobota hutumia sehemu ndogo ya kuhifadhia na pia

hupunguza upotevu.

x. Mfugaji anaweza kukadiria kiasi cha malisho atakayotumia kulisha ng’ombe wake

kwa msimu wa kiangazi.

 Masalia ya mazao shambani

Masalia ya mazao kutoka shambani yanaweza kutumiwa ili kufidia chakula ambacho

ng’ombe amekikosa kutokana na uhaba wa majani wakati wa kiangazi. Masalia yanaweza

kuwa ya mabua ya nafaka mbalimbali kama vile mahindi, mtama, mpunga, ulezi, ngano au

uwele. Mengine ni majani ya viazi vitamu, miwa au majani ya jamii ya mikunde kama vile

maharage,kunde, njugu mawe au mbaazi.

Masalia yanaweza kutumiwa na ng’ombe moja kwa moja bila kuboreshwa. Hata hivyo

ng’ombe hawezi kula kwa wingi na hivyo inashauriwa kuyanyunyuzia molasses au magadi

ili ng’ombe aweze kula mengi zaidi.

 Maji

Maji ni muhimu katika kupoza joto la mwili kutengeneza maziwa, kusafirisha virutubisho

na kutoa uchafu mwilini kwa njia ya mkojo,kinyesi kupumua na jasho. Ng’ombe akipata

maji ya kutosha hukua vizuri, huwa mwenye afya na hutoa maziwa mengi na bora. Kiasi

cha asilimia 85 hadi 87 ya maziwa ni maji. Ng’ombe anapokosa maji hukosa hamu ya kula

na hali hiyo ikiendelea hupungukiwa maji na hupoteza uzito. Ng’ombe anaweza kupata

maji kwa njia zifuatazo;

i. Kunywa

ii. Kula vyakula vyenye maji maji

 Vyakula vya ziada

Hakikisha mifugo yako wanapata vyakula vya ziada kama vile

i. Pumba za mahindi, mtama,ngano

ii. Mashudu ya pamba au alizeti

16

iii. Madini

iv. Vitamini

Unenepeshaji wa ng’ombe wa asili kwa ajili ya soko

Umri unaofaa kumuuza ng’ombe wa asili ili kupata nyama bora ni miaka mitatu na nusu.

Katika umri huu ng’ombe wanaotegemewa kupelekwa kwenye soko kwa ajili ya

kuchinjwa ni madume, maksai na mitamba wasiofaa kuzaai. Ili kupata bei nzuri ya

ng’ombe mfugaji anatakiwa kuzingatia ubora wa mifugo yake kulingana na madaraja. Hapa

nchini ng’ombe wa nyama wanaouzwa wameainishwa katika madaraja matano ambayo ni:

i. Tanzania bora

ii. Daraja la kwanza

iii. Daraja la pili

iv. Daraja la tatu

v. Daraja la nne

..............................................................................................................................